Önceki yazılarımızda, kişinin aklına güvenmesinin yararlı bir durum olduğunu; ancak bireyin kendi aklına aşırı güvenmesinin ya da hiç güvenmemesinin bazı sakıncalara yol açabileceğini belirtmiştik. Bu yazıda, kişinin kendi aklına güvenmemesi ve onu yeterli görmemesi durumunu ele alacağız.
KENDİ AKLINA GÜVENEMEYEN KİŞİLER
Bireysel farklılıklar olsa da, bu kişiler genellikle karar vermekte zorlanırlar. Başkalarının fikirlerini kendi düşüncelerinden üstün görme eğilimindedirler. Eleştiriye karşı aşırı duyarlıdırlar Mükemmeliyetçi bir yapıya sahip olabilirler. Hata yapmaktan yoğun rahatsızlık duyarlar. Bu durum zamanla onların özgüvenlerini daha da zayıflatabilir.
KİŞİDE AKLINA GÜVENEMEME SORUNUNUN OLUŞMASINA NEDEN OLAN ETKENLER
Bunun temel nedenleri çoğunlukla psikolojik ve çevreseldir.
İlkokula başlamadan önceki dönemde kişilik önemli ölçüde şekillenir. Bu süreçte ailenin baskıcı, aşırı koruyucu tutumları çocuğun kişilik gelişimini olduğu kadar aklına olan güvenini de olumsuz etkiler.
Ailesi tarafından sürekli eleştirilen, yanlış yaptığı söylenen ya da kendi başına karar almasına, bir şey yapmasına izin verilmeyen çocuklar, yetişkinlikte de kendi akıllarına güvenme konusunda zorlanabilirler.
Örneğin, önceki yazılarımızda değindiğimiz Zeki Ali’nin erken yaşta hayatını kaybetmesinin altında, ailesinin baskıcı tutumları, sevgisizlik, ilgi, rehberlik eksikliği ve eğitim yoksunluğunun büyük payı vardır. Zeki olmasına karşın zihinsel gelişimi desteklenmedi, yaşına uygun kişilik ve akıl olgunluğuna ulaşamadı.
Yine çocuğun aşırı korunması; sorumluluk verilmemesi onun yerine her şeyin büyükler tarafından yapılması, gerekli becerileri kazanamamasına neden olur. Bu durum yetişkinlikte zihinsel güveni zedeler.
Bunların yanı sıra sosyal karşılaştırmalar, yoğun kaygı, olumsuz düşünme alışkanlıkları ve başarısızlık korkusu da bu güveni azaltan etkenlerdendir.
Geçmiş olumsuz yaşantılar, travmalar, özgüven eksikliği gibi etmenleri de göz ardı etmeyelim.
YAŞLILIK
Yaşlılık, bir anlamda çocukluğun ters yönde yaşanması gibidir. Bu dönemde kişinin zihinsel ve bedensel potansiyelinde giderek artan bazı doğal azalmalar görülür. Bu eksikliklerin çevresindekiler tarafından sürekli hatırlatılması, eleştiri ve uyarıların artması yalnızca yaşlıların değil, orta yaşlıların ve gençlerin bile özgüvenini ve zihinsel güvenini olumsuz etkileyebilir.
Çünkü insan beyni telkinlere karşı duyarlıdır.
ÇÖZÜMLER
Kendi aklına güvenmeyi öğrenmek bir süreçtir ve bilinçli çabalar gerektirir.
Öncelikle kişi, sürekli başkalarının onayını bekleme alışkanlığını fark etmeli ve bunu azaltmaya çalışmalıdır.
Küçük kararlarla başlamak, hata yapmayı doğal görmek, düşüncelerini açıkça ifade etmeye çalışmak, bu süreçte işe yarar..
Kişinin geçmişten gelen olumsuz inançlarını sorgulaması da önemlidir. “Ben yapamam”, “Benim fikrim doğru değildir” gibi kalıplar fark edildiğinde, bunların yerine daha gerçekçi ve destekleyici düşünceler konulmalıdır.
Kendini geliştirmek, okumak, araştırmak ve deneyim kazanmak da zihinsel güveni artırır.
Gerektiği durumlarda bir uzman desteği almak, özgüven ve karar verme konusunda kalıcı ilerlemeler sağlar.
SON SÖZLER
Her insanın zaman zaman zor durumlarda aklına güvenememesi ve başkalarından yardım istemesi doğaldır. Ancak bu durumun sürekli hâle gelmesi ve kişilik özelliğine dönüşmesi bireyi olumsuz etkiler. Çevremizde bu durumla karşılaşan insanlar görebiliriz. Kişi, istencini ortaya koyarak benzer sorunların büyük bölümünün üstesinden gelebilir.
06 12. 2025
TÜRKÇE ÖZET
Kişinin kendi aklına güvenememesi; baskıcı aile tutumları, aşırı eleştiri, aşırı korunma, özgüven eksikliği, travmalar ve sosyal karşılaştırmalar gibi nedenlerden kaynaklanabilir. Bu durum karar vermeyi zorlaştırır ve özgüveni zayıflatır. Küçük adımlarla karar verme pratiği yapmak, olumsuz düşünce kalıplarını sorgulamak, yeni deneyimler edinmek ve gerektiğinde uzman desteği almak akla olan güveni güçlendirir.
ENGLISH SUMMARY
A lack of confidence in one’s own judgment often stems from factors such as authoritarian parenting, excessive criticism, overprotection, low self-esteem, past traumas, and social comparison. This issue can weaken decision-making skills and reduce overall confidence. Starting with small decisions, challenging negative beliefs, gaining new experiences, and seeking professional support when necessary can significantly improve one’s trust in their own thinking abilities.
A